Ölüm Şamanı*

Onlar beni yediler!  Derimi etimden soydular, etimi kemiğimden kopardılar. Kemiklerimi yaktıktan sonra külünü, yıldızlara, tutulan aya doğru savurdular. Ağrısı var mıydı? Bilmiyorum ama hatırımdaki acıdan daha azmış. O zaman acının nedeni neymiş? Taş yağmuru, parçalanma, kurtulamama?

‘’İntikamını alacaksın.‘’ dediler kulağıma. Ama neyin intikamını?

Unuttuğum yerden başka bir hayatı buldum. Herkesin bir hayatı yaşarken birkaç kez öldüğünü hissettim. Sanırım yüzlerce yıl geride, hatıraya dönüşmüş ve çoktan unutulmuş ne varsa bana anımsattılar. Önce ‘’Binli saç’’ ağacından astılar beni. Saçlarımda dolaşan uğultular binlerce kadının çığlığını getirdi kulağıma, aşkı duyurdu. Sonra ‘’Ölüm şamanı!’’, dediler. Soruları cevapsızdı, ben kurbandım. Binlerce insanın arasında asılmış bir saç yumağıydım. Küfrettiler, taşladılar; sükût ettim çünkü en sonunda bana geleceklerini biliyordum. Dalda asılı bir sarkaç gibi gecenin rüzgârıyla salınarak ölüm nağmesini söylüyordum. O ağaç evim oldu. Hiç yemeden içmeden, sadece bana verilmiş mesuliyete çalışıyordum. Ölüm şarkısı söylüyordum; bazen dert ve gözyaşıyla, bazen de gülüş ve sevgiyle. Bana inananlar doğmuştu. Hepsini görüyordum. Tüm olmuşları ve sanki olacakları da. Zamanla o kadar çoğaldılar ki bebekleri emiştirerek ninni söylüyordum. Yaşlı kadınların alınlarını, yaşlı erkeklerin ellerini öperek ölüm dünyasına yön veriyordum. Kendi seçimleriyle ve gizlice bana gelenlerin dertlerini göğsümde tutuyor, gözyaşlarımla şifa veriyordum. Bazen de gelenlerin arasında yalnız insanlara ait garip bir duygu hissediyordum; öfkeyle intikama benzer. Yıllar geçti, dünya harap oldu, beni unuttular. Doğa ve zaman kenetlenip etrafımda bir orman yetiştirdi. Dolaşık, zifiri bir orman; sadece ölüme yakın durduğundan insanoğlunun gelmeye cesaret edemediği ve yok etmek isteyeceği kadar büyük. Bu zamanda sadece sesime kulak verenler gelebiliyordu. Çehrelerini gördüğümde öfke canımı alevlendiriyordu; bağırarak, acımasızca, yollarda kaybolarak ölüm sınırında avare kalsınlar diye gönderiyordum onları. Lakin birisi beni şaşırttı o gece! Ölüm nağmesine başladığımda göğü saran, yıldızları titreten bir ağıt duydum. Bir oğlan, gerdanına sarılmış kadınla, bana doğru geliyordu. Yüksek sesle nağmeme devam ettim. Karşılığında canımı titreten bir ağıt yaktılar onlar da.

Gönlümdeki gizli dert acıdı bir anda. Duraksadım… Yalnız bir damla gözyaşı geldi. Ölüm şamanına asla ağlayış yakışmaz! Gencin ıslak yanaklarını okşadım. Ağaçla bütünleşen bedenim uzandı ona. Sarılmaya yeltendiğim sıra bir kadın bana doğru geldi.

‘’Hayır… ‘’ dedi yere bakarken. ‘’Vazgeçin onun canından şaman sultan.’’

Canı dertliydi, gözlerini yere dikmişti. “Canımı bana geri verin Şaman Sultan.‘’

Diz çökerek toprağı pençeledi. Çaresizliğiyle çok tanıdık geliyordu bu kadın.

‘’Beni bana geri verin Şaman Sultan!‘’

‘’Neden?‘’ Sesim parçalanmış bir ayna gibi yansımış, toprağa batmıştı.

“Sevmek öyle yaşama yakın ki candan kopması imkânsız oluyor.” Gözleri yaşlıyken biliyordu, ölümden kurtuluş yoktu. Kalktı ve kemerinden bir hançer çıkartarak boğazına yaklaştırdı. Dudaklarıma gülümseme yayıldı ama ölmesine izin vermedim.

“Hatırla kadın, ölüm her zaman muhtemel! ‘’

Şarkımı çoğaltarak sevdiği oğlanı onun kucağına gönderdim. Koynuna sararken sonbahar bulutu gibi ağlıyordu. Hançerini yeniden eline alarak bana yöneldi. Uzun saçlarını kesti, ağaca düğümledi. Vücuduma dokunup hayret etti, derdimi anımsattı. Dünyanın gamını yüklenen bir sükûtla artık beklemeyecek, bu kez ölümü insanlara götürecektim. Gökyüzüne bakarken onların gülüşlerini gördüm. Ay tutulmaktaydı. Gerdanımdan ipi açarak hazan yapraklarıyla onların peşinden gittim. Ormanın durgunluğundan çıktım. Ovadan geçerek bir tepenin üstünde durdum, Önce meşale ışıklarıyla sonra gürültüleriyle geldiler. Çokmuşlar. Kızı ipe dolanmış, boynu bükülmüş gördüm.

‘’Cadı!’’

‘’Ölüm cariyesi! ‘’

‘’Ölü dirilten! ‘’

‘’Ölüm, ölsün!’’

İpin uçlarından çekerken bağırıyorlardı. Zihnimdeki bir görüntüyü tekrar yaşıyormuş gibi olduğum yerden bakıyordum. Etrafında meşalelerle duvar ördüler. Toprak baskısını hissediyordum. Kalbim yaşadığımı hissettirdi. Eşarpların arasından kin dolu bakışlar gördüm. Ama korkudan doğan bir nefret ve kindi bu. Gökten taşlar yağdı. Damarlarımdaki kurumuş kan alnımdan aktı. Onlara doğru ilerledim. Aniden taş yağmuru bana diz çöktürdü. Kadın iç çekmeden, bağırmadan, sadece aşkla, benden geri aldığı oğlana bakıyordu, dirilmesi ölümüne sebep olacak oğlana! Ama o bakmıyordu bile. Diğerleri onun taş atmadığını fark ettiler.

‘’At! Aksi hâlde ölüm hademesisin!’’ dediler oğlana. Oğlan kadına baktı. Korkuyordu ve korku her zaman üstündü! Eline aldığı moloz parçasını kadına fırlattı.

Taş kadının göğsüne çarparak bir şeyleri parçaladı. Dertle bağırdı. Toplananlar hayretle birkaç adım geri gitti. Daha bekleyemedim. Kadının son çığlığından sonra ölüm nağmesini söyleyerek ilerledim. Topraktan çıkardım kadını. Koynuma sığındı. Onunla kendimi sarmaladım. Kalabalığa bakarken kadının kulağına fısıldadım: “Onlar seni yiyecekler, derini etinden soyacaklar, etini kemiklerinden koparacaklar. Kulağına diyecekler ki “ÖLÜM ŞAMANI !’’

*Yazar tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

مرگ شمن

آنها مرا خوردند  ! پوستم را از گوشتم و گوشتم را از استخوانم جدا کردند . استخوانم را سوزاندند و خاکسترش را به باد دادند تا آن را در میان آسمان و ستارگان و ماهی که در خاطرم گرفته بود بپراکند ؛ در د داشتم ؟ نمی دانم … شاید اما از آن دردی که به خاطر داشتم کمتر بود ، دردی که نمی دانستم از چه بود . بارش سنگ یا هزار پارچه شدنم ؟ از رها شدنم . آنها دردهای مرا گرفتند و در گوشم زمزمه کردند انتقامت را خواهی ستاند اما انتقام چه چیزی را ؟! فراموش کردم و از همانجا توانستم تمام زندگی را ببینم و درکش کنم ، تمام آنچه را که همگان زندگی می کردند و می مردند و می کشتندش … به گمانم صده ها و هزاره ها آواره در میان ستارگان به تماشای زندگی مردم نشستم تا این که آن ها ذره های مرا فراخواندند ، تصویری از گذشته های دور را به خاطرم سپردند ، تصویر دستی که از میان دیواره های آتش داخل می شود و مرا در آغوش می گیرد و آنگاه درد خاطره ای را که به خاطر نداشتم را بر من دمیدند ، خاطره ای محو شده از دردی عمیق را . با طنابی از گردنم مرا از درخت هزار گیسو آویختند و هزاران عشق را از گیس های آویخته از درخت احساس کردم ، عشق هزاران زن را . در گوشم نجوا کردند : « مرگ شمن ! »

وقتی فهمیدند آن کس که فرستاده شده نه حلال مشکلات بلکه پیام آور مرگ است ، هیچ کس مرا پایین نیاورد و شدم یکی از هزاران گیسوی آویخته از درخت هزار گیسو . دشنامم می دادند و سنگم می زدند سکوت می کردم و هیچ نمی گفتم چرا که می دانستم همگی به سوی من خواهند آمد . آویخته از شاخه  درخت چون آونگی به نوازش باد شبانگاهی تاب می خوردم و آواز مرگ سر می دادم و در میان آوازم بارشی از سنگ می دیدم که که بروجودم می بارید . این چه یادی بود که بر ذهن من پرده می انداخت ؟ می دانستم خاطره ای است که هیچگاه به خاطرش نخواهم آورد .

آن درخت شد خانه من . نه می خوردم ، نه می نوشیدم ، نه نفس می کشیدم . بلکه تنها به ان وظیفه ای عمل می کردم که بر گردنم نهاده بودند . در زمانی آواز مرگ سر می دادم و کسانی را به سوی خود می خواندم … گاه به اشک و درد ، گاه به لبخند و مهر . همه را می دیدم ، همه  آن کسانی که وجود داشتند ، نه فقط یک یا دو یا سه قبیله بلکه تمام آن هایی را که به وجودم باور داشتند می دیدم .

آن هایی که فرا می خواندم بسیار بودند . کودکان شیرخواره را پیش از رها شدن در آغوش می گرفتم و برایشان لالایی می خواندم ، بر پیشانی پیر زنان و دستان پیر مردان بوسه می زدم روانه اشان می کردم اما در این میان کسانی بودند که نه به فراخوان من بلکه به خواست خویش . آن ها را در آغوش می گرفتم و با قطرات اشکم دردشان را التیام می دادم .  ولی هر از گاهی کسانی در میان فراخواندگانم بودند که احساسی غریب نسبت بدان ها داشتم … احساسی چون خشم و انتقام !

هفته ها و ماه ها و سال ها و دهه ها و صده ها گذشت تا این که وجودم از خاطر زندگان رفت و مرا از واقعیات زندگی خود به قصه های شبانه کودکان ره نمون شدند و آنچه را که نبایست به فراموشی سپردند . نهال ها رفته رفته در دور و اطراف من رشد کردند و چنان جنگل گسترده و تو در تویی را ساختند که هیچ کسی جرات وارد شدن به ان را نداشت جز آن هایی که فرامی خواندم ؛ آن ها یی که باید می مردند .

این اواخر کسانی را که فرامی خواندم و چهره اشان را می دیدم خشم را در وجودم بیدار می کردند ، درد را فریاد می کردم و چنان بی رحمانه روانه اشان می کردم که راه گم کنند و آواره ای شوند در میان مرگ و زندگی اما آن شب کسی مرا متحیر کرد .

زمانی که نغمه مرگش را سر دادم شیونی را شنیدم که ستارگان را در جایگاهشان به لرزه در آورد . چنان دست بر گردنش حلقه زده بود که پسر به فراخوان من نمی آمد در حالی که مشتاق بود به امدن ، نغمه ای بلند تر پرداختم و سردادم  … فریادی دیگر که اینبار نه تنها ستارگان بلکه وجود خود من را لرزاند … دردی را که بر سینه ام نهاده بودند تیر کشید … تردید کردم اما نه … باید می آمد زمانش فرا رسیده بود . به آواز ادامه دادم . او آمد .قطره ای اشک در چشم هایم جمع شد … این چه بود ؟ که شمن مرگ را اشک سزاوار نیست .جوان بود و چشم هایش نم ناک . دستی به گونه اش کشیدم . آرامشی وجودم را فرا گرفت و در همان زمان خشم ! اشک از چشم هایش زدودم و در آغوشش گرفتم . قصد داشتم روانه اش کنم که صدایی از پشت درختی شنیدم . زنده ای به سویم آمده بود در عین تهی بودن از زندگی .

ـ « نه … »

نگاهش کردم ، نگاه به زمین دوخته بود .

ـ « او را به من باز پس دهید بانو شمن . »

درد می کشید ، نگاه به زمین دوخته بود .

ـ « جانم را به من باز پس دهید بانو شمن . »

به زانو افتاد و چنگ به خاک زد .

هردمی که فرو و پس می داد اندوه می زایید . چقدر آشنا بود این دخترک …

« مرا به خویشتنم باز پس دهید بانو شمن . »

ـ « چرا ؟ »

انعاس صدایم در میان درختان پیچید و چون آیینه شکسته ای بر جانش نشست .

ـ « گاهی دوست داشتن ها چنان  در قلب رخنه می کنند که نه می شود فراموششان کرد ، نه به جدایی دوام اورد … او را باز پس می خواهم ! »

ـ « مرگ گریزناپذیر است دخترکم ! »

سر بلند کرد و چشم در چشمانم دوخت … آه درد را احساس کردم .. چقدر آشنا . در چشم هایش اشک بود یا خون ؟

برخاست . کاردی از پر شالش بیرون کشید و برگردنش گذاشت . لبخن بر لبانم نشست پس از عمری بی لبخندی . کارد را کشید اما به فرمان من مرگ سراغش نرفت . « مردن بر تو روا نیست دخترکم . ان که عاشق است دیر یا زود خواهد مرد … تو پیش از این ها مرده ای زمانی که کسی را به اشتباه دوست داشتی . او را به تو باز پس می دهم اما به خاطر داشته باش ممکن است مردن ! »

و انگاه نغمه مرگ خویش پس خواندم و او را به سمتش فرستادم . به آغوشش گرفت و چون ابر باروری که سال ها نباریده باشد ، بارید . دخترک او را رها کرد کاردش را باز به دست گرفت و به سمتم آمد . خیل گیس هایش را در پس سر جمع کرد و تیغ کشید و بر شاخه ای از درخت هزار گیسو گره زد و رفت . بهت وجودم را فرا گرفت دردم تغیان کرد … او را می شناختم … او را می شناختم .

چند روزی گذشت تا این که دانستم زمانش فرارسیده است . صدای سکوت اندوهناکش را شنیدم . سکوتی که درد تمام دنیا را در خود گنجانده بود . زمانش رسیده بود که نغمه مرگی بخوانم اما این بار فرا نمی خواندم ، خود به پیشوازش می رفتم این درد بر من آشنا بود .  به آسمان نگاه کردم و لبخند آنها را احساس کردم . ماه در حال گرفته شدن بود . طناب را از گردنم باز کردم و چون برگی پاییزی پیچ و تاب خوران بر زمین نشستم و به همان سویی رفتم که آن ها رفته بودند .

در سکوت از جنگل خارج شدم از دشت ها گذشتم و بر روی تپه ای ایستادم که مشرف بود به دشتی سنگلاخی . منتظر ماندم . نیمه شب بود که آمدند ، پر هیاهو ونفرت و مشعل به دست . تعدادشان بسیار بود . او را دیدم که خمیده و پیچیده در طناب کشیده می شد . درد…. درد داشت دیدنش . صدایشان را می شنیدم که یکی در میان در تمام دنیا می پیچید .

«جادو گر » « کنیز مرگ » « مرده زنده کن » « فاحشه » و فریاد « بکشیدش »

از همانجا دیدم ، چنانچه پیشتر ها دیده بودم . او را تا سینه دفن کردند و دورش حلقه زدند چون دیواری از آتش . فشار خاک را احساس می کردم . قلب از تپش ایستاده ام باز به تپش افتاد . دیدم کسی که دستار به سر داشت نزدیک رفت و به خشم سخن راند ، آنگاه سنگی از زمین برداشت و به سمت او انداخت . از پیشانی ام خون خشک شده در سال ها پیش جاری شد . قدم برداشتم و پیش رفتم . دیگران خم شدند و سنگ برداشتند ، بعضی ها تردید کردند ، اما آن که دستار داشت به نام بزرگان  ترغیب نمود و ناگهان بارانی از سنگ مرا به زانو در آورد . دخترک نه فریاد  می زد نه آه می کشید . تنها نگاه به پسری که با عشق او را از من باز ستانده بود نگاه می کرد ، انکه زنده شدنش شده بود مایه سنگسار دخترک . در میان مردم ایستاده بود و قلوه سنگی را در میان انگشتانش می غلتاند اما پرتاب نمی کرد . حتی دخترک را … مرا … نگاه هم نمی کرد . دیگران متوجهش شدند . پیش آوردندش . من در پس جمعیت بودم . آن که دستار داشت گفت : « بزن  گرنه تو نیز خادم مرگی ! »

پسر نگاهش نکرد ، نگاهم نکرد . اما دختر چشم به او دوخته بود . او نمی دانست  ولی من می دانستم . مردم فریاد زدند : « بزن »

پسرک نگاهش کرد . ترس وجودش را فرا گرفته بود و همیشه ترس می چربد !  آن که زنده شده بود به خواست دخترک دست بلند کرد و به آرامی قلوه سنگی را به جانب او انداخت .

سنگ به سینه دختر خورد و قلب مرا هزار تکه کرد . چنان فریادی از درد کشید که همگان از ترس و بهت چند قدمی پس رفتند . دیگر دوام نیاوردم در میان فریادش ، فریادم … نغمه مرگ سر دادم و پیش رفتم . مردم کنار کشیدند . در کنارش زانو زدم و از خاک بیرونش کشیدم . دست بر گردنم انداخت و در آغوش گرفتم  ، خود را … او را ..

زجه و شیونش موسیقی نغمه مرگ من بود . نگاهی به نفرت از تک تک آنهایی که او را ، مرا  دوره کرده بودن گذراندم و سپس در گوشش زمزمه کردم : « آن ها تو را خواهند خورد ، پوست از گوشتت و گوشت از استخوانت جدا خواهند کرد و در گوشت نجوا خواهند کرد : مرگ شمن ! »

                                                                                                                   ن.آقایی